Fiziksel Analiz Laboratuvarı


Laboratuvarımızda gıda maddeleri,yemler ile bunların hammaddeleri ,su ve  su ürünleri numunelerinin renk, tad, görünüş, koku, rutubet, yoğunluk,  çözünür katı madde(brix), kırılma indisi, yabancı madde, diğer çeşitlerden taneler, elek analizleri gibi fiziksel analizler yapılmaktadır. Fiziksel analiz amacıyla laboratuvarımıza gelen numunelerin fiziksel analizleri Türk Gıda Kodeksi, Zorunlu Türk Standardı, Gıda Maddeleri Tüzüğü veya ürün sertifikasına göre yapılır.
Laboratuvarımız Fiziksel Analiz ve Değerlendirme Laboratuvarı iken 28.05.2003 tarihinden itibaren işlerin yoğunluğu nedeniyle Fiziksel Analiz Laboratuvarı ve Numune Kabul ve Rapor Düzenleme Şefliği olarak ikiye ayrılarak çalışmalarına devam etmektedir.
İlimizin önemli bir Liman şehri ve Serbest Bölge'nin ilimiz sınırları içerisinde olması nedeniyle buralardan yoğun gıda ithalatı ve ihracatı yapılmaktadır. Tarım İl Müdürlüğü Kontrol Şube Müdürlüğü Gıda Kontrolörlerince başta tahıl ve tahıl ürünleri olmak üzere bakliyat, süt ve süt ürünleri, katı ve sıvı yağlar, meyve suları ve narenciye ürünlerinden alınan numuneler laboratuvarımıza intikal ettirilerek fiziksel analize tabi tutulmaktadır. Laboratuvarımıza getirilen buğday, arpa ve bakliyat türü numunelerde genellikle rutubet, elek altı, hektolitre tayini, kırık tane, bozuk tane, düşme sayısı, diğer çeşitlerden tanelere ilişkin analizler, unlarda yaş ve kuru gluten, diğer sıvı gıda ve sıvı gıda katkı maddelerinde ise başta rutubet olmak üzere brix, donma noktası tayini, iletkenlik, akışkanlık, kırılma indisi, yoğunluk, tad, koku, renk gibi duyusal analizler yapılmaktadır.


Laboratuvarımızda Yapılan Bazı Analizler;

Hektolitre Tayini (kg/hlt) : Laboratuvarımızda bulunan 0.25 lt'lik hektolitre ile buğday, arpa, mısır gibi numunelerin hektolitre analizi yapılmaktadır. Hektolitre 100 lt. buğdayın kg. olarak karşılığı olup,önemli bir kalite kriteridir.
Brix, Kırılma İndisi Tayini: Refraktometre ile sıvı gıda ve sıvı gıda katkı maddelerinin (sıvı ve katı yağlar, süt ve süt ürünleri, meyve suları vb.) suda çözünebilen katı madde miktarı (brix) veya kırılma indisi tayini yapılmaktadır. Bu metodla gıda maddelerine katılan su miktarı, numunenin kuru madde miktarı, numune içinde farklı karışımlar olup olmadığı anlaşılmaktadır.
Bu işlem için numune homojen hale getirilir. Buradan alınan bir damla numune refraktometrenin prizmaları arasına konur ve istenilen sıcaklıklarda okuma yapılır.
Kuru Madde ve Rutubet Tayini: Numunenin bileşim zenginliğini veya mevcut mevzuata uygunluğunu tespit etmek amacıyla yapılır. Bu metodun esası Numune karıştırıldıktan sonra, öğütücü değirmen ile öğütülmesi , hassas terazi ile ile tartıldıktan sonra, 100 °C -140 °C arasında istenilen dereceye ayarlanan vakumlu etüv ve diğer etüvlerde değişmez ağırlığa gelinceye kadar kurutulması, desikatörde soğutulması ve tekrar tartılması esasına dayanır.Laboratuvarımızda 15 dk. Gibi kısa zamanda hızlı rutubet analiz sonucu verebilen Presica M-60  tipi rutubet terazisi cihazımızda faal durumda bulunmaktadır.

Özgül ağırlık  Tayini: Süt ve süt ürünleri, meyve suları, gibi sıvı gıda ve sıvı gıda katkı maddelerinin yoğunluk analizleri laboratuvarımızda mevcut bulunan hassas terazi, 50 ml hacimli piknometre , ± 0.2 °C hassasiyetli termometre ve 20 °C 'ye ayarlanabilen dijital su banyosu ile yapılır. Bu işlem darası alınmış belirli hacimdeki piknometreye doldurulmuş sıvı gıda veya sıvı gıda katkı maddelerinin 20 °C 'deki kütlesinin, aynı hacimdeki ve aynı sıcaklıktaki piknometre ile alınmış suyun kütlesine oranıdır. Birimimiz, Uzun vadeli hedeflerimiz arasında olan TS.4959’a göre Piknometrik metotla Hayvansal ve Bitkisel Yağlar-Özgül ağırlık(Yoğunluk) tayini konusunda akredite olmak için ,yeterli numune akışı sağlanması durumunda en kısa zamanda  TÜRKAK’a  başvuruda bulunacaktır.
Bu konuda birimimiz laboratuvarını test etmek amacıyla ölçüm sonuçları bilinen numunelerle laboratuarlar arası yeterlilik testlere(/FAPAS,TÜBİTAK-UME  vs) katılıma devam edilmektedir.

Birimimize ayrıca MEDA Projesi Çerçevesinde; Donma Noktası tayin cihazı, düşme sayısı tayin cihazı, refraktometre, erime noktası tayin cihazı, gluten cihazı,  vakumlu etüv, iletkenlik ölçer, akışkanlık ölçer, bulanıklık ölçer, hassas terazi, etüv,antivibration table,değirmen olmak üzere 14 adet yeni cihaz temin edilerek analiz kapasitemiz genişletilmiştir.Söz konusu cihazlar ile yapılan analizler ile bu analizlerin Gıda kriterleri açısından önemleri aşağıda sıralanmıştır.
Bu cihazlardan Funice Gerber marka Donma Noktası Tayin Cihazı ile süt ve süt ürünleri meyve ve meyve suları, konsantreleri,nektarları, yağ gibi sıvı gıdaların donma noktası tayini,bileşimindeki % su miktarı tayini yapılır.Süt ve süt ürünlerinin tanımlanmasında ve gıda kalitesinin korunmasında bu analizler önem arz etmektedir.
Yine MEDA projesi kapsamında birimimiz Laboratuvarına temin edilen Perten 1900 marka Düşme sayısı tayin cihazı(Falling number) ile Buğday,arpa gibi Tahıl ve tahıl unu numunelerinde düşme sayısı(sec) analizi yapılmaktadır.Bu analizin esası buğday unlarındaki amilaz aktivitesinin ölçülmesidir.Amilaz aktivitesi mamül madde olarak undan elde edilen ekmeğin kabarmasında etkili olan kalite kriteridir.Türk Gıda kodeksi Buğday unu tebliğinde Düşme sayısının (sec) 250 olması ideal sınırlar içerisinde sayılmaktadır.
Gluten Cihazı ile Tahıl ve tahıl ürünlerinin öz miktarı belirlenmektedir.Öz miktarı ekmek kalitesi yönünden önemli bir verimlilik kriteridir.Türk Gıda kodeksi veya Mecburi Standarda göre buğday ununda kuru  gluten  kabul edilebilirlik sınırı en az % 9, yaş glutende ise belirlenen bir sınır bulunmamaktadır.Kuru gluten; tesbit edilen yaş gluteninin tost cihazı ile kurutulması sonucu oluşan jelatinin % miktarının tesbiti esasına dayanır.
Birimimizde bulunan Radiometer CDM 230 marka iletkenlik ölçer cihazı ile sudaki Elektriksel iletkenlik, WTW Turb 550 IR marka Bulanıklık ölçer cihazı  ile de bulanıklık analizi yapılmaktadır.
Sulama ve içme sularında  Elektriksel iletkenlik analizi Meyve  bahçesi ve Sebze yetiştiriciliğinde suyun kullanılabilirliğinin ve kalitesinin tespiti açısından önemli bir parametredir.Elektriksel İletkenlik (EC) 25 °C mikromhoms/cm (µ/cm) biriminden tayin edilir.Bu durumda su kullanım sınıfları;

A-Sulama sularında;
0-250       ( 1. sınıf su,çok iyi)
250-750    (2. sınıf su,iyi)
750-2000   (3. sınıf su,kullanılabilir)
> 2000 (4. sınıf su, zararlı,uygun değil ) durumundadır.
B-İçme sularında;

Elektriksel iletkenlik mikromhoms/cm (µ/cm) birimi üzerinden minumum 400 µ/cm, maximum 2000 µ/cm olmalıdır.

Bulanıklılık analizi ise; içme suyunun kirliliğini gösteren ve halk sağlığını ilgilendiren önemli bir parametredir. TS.266 İçme suyu standardına göre ;
Müsaade edilebilir değer  minumum 5    NTU  ,Maximum değer 25 NTU olmalıdır.

Birimimizde bulunan Thermo Haake VT-GR marka Akışkanlık ölçer cihazı ile; bal, meyve suları, yağ vb. ürünlerin akışkanlığı ölçülerek TGK göre ürün bileşimi yönünden arzu edilen sınırlarda olup olmadığı tesbit edilmektedir. Bu metodun esası sıvı gıda maddelerinin akışkanlığa karşı gösterdiği dirençlerinin tesbitidir.
Yeni temin edilen cihazlarla ilgili olarak teknik ve sağlık personelleri yüklenici firmalar tarafından eğitime tabi tutularak , bu cihazlarla 10.11.2004 tarihinden itibaren analiz yapılmaya başlanmıştır.
Birimimiz  kısa vade hedefleri doğrultusunda temin edilen Refraktometre cihazı ile TS.4890/Mayıs 1986’ ya göre  Meyve ve Sebze Mamülleri - Çözünür Katı Madde Miktarı Tayini (Brix)  –Refraktometrik metotuna göre TÜRKAK tarafından akredite olarak bu kapsamda Bulanık olmayan Sıvı Mamüller, Yarı kıvamlı Mamüller (püre vb.), Kıvamlı Mamüller (Reçel,jöle vb.), Dondurulmuş mamüller ve Kurutulmuş mamüllerde brix (çözünür katı madde miktarı tayini ) analizi yapılması konusunda uluslar arası geçerlilik kazanmıştır.
Uzun vadeli hedeflerimiz arasında yer alan ve daha önce Müdürlüğümüz Kimyasal Analiz laboratuvarındaki  önceden kurulu düzeneklerde Teknik elemanlarımız tarafından yapılan baharatlarda toluen metoduyla % rutubet analizleri, bu analizlerin yapılmasında kullanılan geri soğutucu, ceket ısıtıcı, su toplama kabı gibi parçalardan oluşan toluen metoduna ait düzeneğin  2006 yılı yatırım proğramı çerçevesinde birimimiz laboratuvarına temin edilerek   faaliyete geçirilmesiyle, bu metotle yapılan rutubet analizleri  15 Eylül‘den itibaren  birimimiz laboratuvarında yapılmaya başlanmıştır.
Bu metodun esası baharatların içerisindeki nemin toluen vasıtasıyla çözdürülerek ,içerisindeki su içeriğinin geri soğutucu düzeneğinde yoğunlaştırılarak skalalı su toplama kabında biriken hacminin ölçülmesi esasına dayanır.
Birimimizde her yıl bakanlık eğitim proğramı çerçevesinde ve ihtiyaç duyulan konularda teknik ve sağlık elemanlarımız diğer il laboratuvarlarında eğitime tabi tutularak analiz yapma performansları artırılmaktadır. Bu kapsamda en son olarak 2005 yılı eğitim proğramı çerçevesinde bir arkadaşımız Yemlerde  mikroskobik analiz eğitimi görmek üzere İstanbul  İl kontrol laboratuar Müdürlüğünde eğitim görmüşlerdir.   TS EN ISO /IEC 17025 /Mayıs 2000‘e göre TÜRKAK tarafından akreditasyon kapsamında TS 1135 ISO 712 (Ocak 2001)’ göre Tahıl ve Tahıl Ürünleri Rutubet Muhtevası tayininde  akredite olmuştur. Ayrıca her yıl; yılda iki kez olmak üzere TÜBİTAK-UME veya FAPAS tarafından gönderilen numunelerde yeterlilik testi  çalışmalarına katılmaktadır.
En son olarak 2007 yılı Ekim-Kasım döneminde  FAPAS’dan  TS.1536’ ‘ya göre Greyfurt suyunda Brix  analizine katılmış olup,Referans değer % 10,2 , Laboratuvar sonucu % 10,5  sonuçlar   Z-skoru ( 1,0 ) uygun kriterleri içerisinde yer almıştır.
Mersin İl Kontrol Laboratuvar Müdürlüğü Türkiye ‘de 6 büyük laboratuvar arasında yer alan, bölge Laboratuvarı konumundadır. Bu bahisten her yıl Kalite Yönetim birimine başvuru yapılması durumunda  diğer laboratuar müdürlüğü elemanlarına da zaman zaman eğitim verebilmektedir. Uygulanan eğitim sonucunda Müdürlüğümüz tarafından kursa katılanlara almış oldukları laboratuvar eğitimi ile ilgili olarak sertifika verilmektedir.